Hyperfocus
Vroeger moest ik wel eens van die testjes doen om te zien of ik ADHD/ADD had of iets dergelijks. Dat bleek allemaal niet zo. Wat ik wel heb, is hyperfocus, iets wat mensen vaak aanzien voor ADHD/ADD maar wat het niet is. Nu ik dit over mezelf weet, zijn een hoop dingen een stuk logischer voor me. Ik was benieuwd wat achter het verschijnsel hyperfocus zit, dus ik ben het gaan onderzoeken. Hopelijk is het ook nuttig voor anderen.
Wat en waarom
Hyperfocus is een soort tijdelijk verhoogd dopamine-niveau. Het komt vaak voor als compensatie bij mensen die doorgaans juist een heel laag dopamine-niveau hebben. Herkenbaar wanneer alle emoties “vlak” aanvoelen. Geen high highs en low lows, maar gewoon een soort constante staat van middelmatigheid. Tijdens sollicitaties is me vaak verweten dat ik niet enthousiast over kwam; dat zou kunnen, ik ben soms namelijk letterlijk niet in staat om enthousiast over te komen, zelfs al ben ik het wel. En tegen die potentiële werkgevers had ik natuurlijk moeten zeggen: your loss (maar dat heb ik niet gedaan).
Flow state
Dus er zijn momenten van hyperfocus waarin ik superenthousiast of productief ben, meestal geassocieerd met een onderwerp dat me op dat moment bezighoudt. Helaas kan ik die momenten niet zelf kiezen en ook niet bepalen hoelang of wanneer ze plaatsvinden. Dat fenomeen wordt wel de flow state genoemd. Het is onbewust, je kan jezelf letterlijk verliezen in de activiteit. Voor mijn gevoel wordt het meestal ook gevolgd door een gevoel van enorme uitputting. Dat is de reden dat sommige mensen een 9x5 baan echt als een dystopian hellscape ervaren; zij willen niet de hele dag een beetje bezig zijn, maar juist een paar uur (in de flow state) superproductief zijn en de rest van de dag daarvan bijkomen. En als je die mensen dat gunt, dan lukt dat ook.
Uit de flow
Het ergste wat er dan kan gebeuren, is dat de flow state niet wordt herkend of constant wordt onderbroken. Het is alsof je een film aan het kijken bent en iemand naast je zet hem elke 5 minuten op pauze; zo ga je langzaam maar zeker afhaken van het plot. En dat is ook wat ik in mijn werkverleden heb herkend; als er steeds gevoelens van urgentie worden opgeroepen die iemand dwingen om van context te switchen, voelt een werkdag niet bevredigend, zelfs al zijn al die “spoedjes” misschien aan het einde van de dag wel opgelost. Ik kan me overigens voorstellen dat dit probleem ook geldt voor mensen zonder hyperfocus; gevoelens van urgentie in een organisatie zijn bijna altijd misplaatst en duiden vaak op een gebrekkige organisatiestructuur (met wat uitzonderingen daargelaten, voor de echte crisissituaties).
Andere bijwerkingen
Dus in flow zijn voelt goed en uit de flow raken voelt slecht. Daarnaast zijn er nog wat andere problemen waar iemand met hyperfocus tegenaan loopt. Zo vergeet ik in de flow state vaak de tijd en ik vergeet om mijn ogen rust te gunnen, regelmatig te drinken of even op te staan en de benen te strekken, allemaal funest voor de hedendaagse kantoormens. Gelukkig zijn er wel allerlei apps die je daarbij kunnen helpen, maar dat voelt dan toch weer als een verplichte onderbreking, en daar heb ik natuurlijk geen zin in. Het schijnt wel te helpen om voor jezelf bepaalde blokken focustijd in te plannen, en dan is natuurlijk de hoop dat daarbinnen de hyperfocus een beetje wil triggeren. Wat in ieder geval niet helpt, is constant korte vergaderingen over allemaal verschillende onderwerpen; hier wordt je als ambtenaar regelmatig mee dood gegooid en op die manier voelt een werkdag wel echt heel lang.
Conclusie
Hopelijk was dit een leerzaam verhaal over hoe je hyerfocus kan herkennen en met mensen met hyperfocus kan omgaan. Ik verwacht geen spontane grootschalige cultuurverandering, maar ik merk wel dat er inmiddels meer aandacht is voor mentale gezondheid, op werk en privé, dus ik ben ergens ook wel blij dat ik in de huidige generatie leef. Tot het volgende hyperfocusmoment, waarin ik ongetwijfeld weer ga schrijven over iets totaal anders.